28 marca 2012

Słownik pojęć emerytalnych

Jak pokazuje najnowsze badanie Deutsche Bank PBC, tylko 3 proc. Polaków rozumie czym jest IKZE, a zaledwie co 5. potrafi rozwinąć skrót IKE. 20 proc. z nas odczuwa brak dostatecznej informacji o zmianach w systemie emerytalnym, a kolejne 9 proc. twierdzi, że nie ma na ten temat żadnej wiedzy. Zdaniem psychologów, ten niski poziom świadomości skutkuje m.in. bardzo biernym podejściem do dbania o swoją emerytalną przyszłość. A wbrew pozorom zrozumieć, jak działa system emerytalny, nie jest aż tak trudno. Problem w tym, że w dyskusji publicznej politycy oraz ekonomiści używają skomplikowanych terminów, znanych tylko wtajemniczonym. Czym są filary systemu emerytalnego? Którą część emerytury można dziedziczyć? Dlaczego procent składany jest tak ważny? Poradnik przygotowany przez ekspertów Departamentu Centrum Inwestycyjne Deutsche Bank PBC pozwoli usystematyzować tę wiedzę.

I filar systemu emerytalnego to Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS) obsługiwany przez ZUS. Ma postać umowy pokoleniowej. Oznacza to, że wszystkie emerytury, które wypłaca FUS są finansowane na bieżąco ze składek, które płacą pracujący. Nie oznacza to jednak, że wysokość wpłacanych składek nie ma przełożenia na przyszłą emeryturę. Składki, w wysokości 12,22 proc. miesięcznego wynagrodzenia, są ewidencjonowane, by potem na tej podstawie obliczona została wysokość przyszłych świadczeń. Emerytura w I filarze nie jest dziedziczona.

 

II filar systemu emerytalnego to Otwarte Fundusze Emerytalne prowadzone przez Powszechne Towarzystwa Emerytalne oraz, od 2011 roku, subkonta emerytalne w ZUS. Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. oszczędzanie w II filarze jest obowiązkowe. Trafia tam 7,3 proc. podstawy składki odprowadzanej do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z których 5 proc. ZUS zachowuje (to nowa zasada z 2011 roku) a 2,3 proc. oddaje OFE. Otwarty fundusz można wybrać indywidualnie, można też go samodzielnie zmienić na inny. Środki zgromadzone na koncie OFE są inwestowane, istnieje więc możliwość sprawdzenia, które z OFE mają najlepsze wyniki i jaki zwrot z inwestycji przyniosły swoim klientom w danym okresie. Oszczędności, które pozostały na subkoncie w ZUS nie są inwestowane, lecz ich wzrost jest waloryzowany z uwzględnieniem tempa wzrostu gospodarczego Polski. Wszystkie pieniądze zgromadzone w II filarze są dziedziczone.

 

III filar systemu emerytalnego to formy dobrowolnego oszczędzania na przyszłą emeryturę. Składają się na niego pracownicze programy emerytalne (PPE), indywidualne konta emerytalne (IKE) oraz, od początku 2012 roku, indywidualne konta zabezpieczenia emerytalnego (IKZE). Lokowane w nim pieniądze są inwestowane, a wpłaty do IKZE  można odliczyć od opodatkowanego dochodu. Często do III filaru zalicza się też inne formy długookresowego oszczędzania, które oferują komercyjne instytucje finansowe, m.in. banki, i które często mogą zaproponować wyższe stopy zwrotu z inwestycji.

 

Otwarte fundusze emerytalne (OFE) to podmioty prawne, których zadaniem jest gromadzenie oraz inwestowanie środków wpłacanych na indywidualne konta z przeznaczeniem na świadczenia emerytalne. Do 2011 roku stanowiły podstawę II filaru.

 

Powszechne towarzystwa emerytalne (PTE) to spółki akcyjne, których jedynym przedmiotem działalności jest tworzenie i zarządzenie otwartymi funduszami emerytalnymi (OFE).

Dywersyfikacja ryzyka to podstawowa zasada długoterminowego oszczędzania. Oszczędzając na emeryturę z jednej strony dążymy do tego, aby nasz kapitał pracował i generował zysk wyższy niż inflacja, z drugiej jednak, przede wszystkim chcemy uniknąć strat. Różnicowanie portfela inwestycyjnego, czyli kupowanie różnych aktywów (walut, akcji, obligacji), oraz rozłożenie inwestycji w czasie (regularne, a nie jednorazowe wpłacanie składek), pozwala zmniejszyć ryzyko straty. Odkładając na przyszłość stawiamy bezpieczeństwo przed maksymalizacją zysku, dlatego długoterminowe produkty inwestycyjne zwykle stosują zasadę dywersyfikacji ryzyka.

 

Dziedziczenie emerytury. Ponieważ emerytura to efekt kilkudziesięciu lat pracy, bardzo ważna jest możliwość przekazania dorobku bliskim w przypadku zdarzeń losowych. W polskim systemie dziedziczy się środki zgromadzone w II i III filarze. Zawierając umowę z funduszem emerytalnym, bądź inną instytucją, w której gromadzimy oszczędności, możemy wskazać osobę, która ma przejąć środki. Jeśli tego nie zrobimy, w przypadku OFE pieniądze zostaną przekazane osobie, której sąd przyzna prawo do spadku. Dziedziczeniu nie podlegają pieniądze wpłacone do I filaru.

 

Indywidualne konta emerytalne (IKE) to forma oszczędzania z III, dobrowolnego filaru. Jego posiadacz może wybrać, czy chce gromadzić pieniądze na lokacie bankowej, w akcjach, funduszu inwestycyjnym, czy poprzez ubezpieczenie kapitałowe. Zyski, jakie przyniesie ta inwestycja, są zwolnione z 19-proc. „podatku Belki”, jednak pod warunkiem, że wypłacimy je dopiero po osiągnięciu wieku emerytalnego. Roczne wpłaty do IKE nie mogą być większe niż trzykrotność średniego wynagrodzenia brutto (w 2012 jest to 10 578 zł).

 

Indywidualne konta zabezpieczenia emerytalnego (IKZE) to wprowadzona w 2012 roku nowa forma oszczędzania w ramach III filaru. Pieniądze zainwestowane w danym roku w IKZE odlicza się na bieżąco od podatku dochodowego. Maksymalna kwota, jaką można lokować w IKZE zależy od wysokości zarobków: na konto można wpłacić do 4 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne opłaconej w poprzednim roku. Kwota ta nie może być jednak wyższa niż 4 proc. 30-krotności średniego wynagrodzenia w gospodarce. Pierwsze pieniądze można wpłacać do IKZE w 2012 roku, w którym maksymalny limit wpłat to 4030 zł.

 

Losowanie to forma przydzielenia OFE osobom, które już podlegają ubezpieczeniu społecznemu, ale jeszcze nie przystąpiły do żadnego z nich. W losowaniu biorą udział tylko te fundusze, które osiągnęły stopę zwrotu z inwestycji oszczędności klientów wyższą niż średnia, oraz ich udział w rynku nie przekracza 10 proc. Losowanie przeprowadzane jest dwa razy w roku.

 

Minimalna wymagana stopa zwrotu OFE określana jest co kwartał przez Komisję Nadzoru Finansowego. Jeśli dany fundusz jej nie osiągnie, musi wpłacić na konta klientów różnicę z własnych środków. Nalicza się ją w okresach 36-miesięcznych. Według najnowszych danych KNF w okresie od 30 września 2008 do 30 września 2011 wynosiła 7,368 proc., czyli 2,456 proc. rocznie.

 

Obowiązkowa składka emerytalna to podstawa większości systemów emerytalnych. W Polsce wynosi 19,52 proc. wynagrodzenia brutto i odprowadzana jest w połowie przez pracodawcę i w połowie przez pracownika do ZUS. Składka dzielona jest na dwie części: 12,2 proc. wynagrodzenia brutto trafia do I filaru (na konto ZUS), a 7,3 proc. do II filaru (5 proc. na subkonta ZUS a 2,3 proc. do OFE).

 

Opłaty pobierane przez OFE dzielą się na: opłatę dystrybucyjną (od 3,5 do 7 proc. wpłaconych składek), opłatę za zarządzanie funduszem, która składa się z części stałej (od 0,015 proc. do 0,045 proc. zarządzanych aktywów netto w skali miesiąca) oraz zmiennej (zależnej od wyników inwestycyjnych, ale nie większej niż 0,005 proc. wartości aktywów netto).

 

Procent składany to mechanizm naliczania oprocentowania oszczędności, w którym wypracowane odsetki doliczane są do wpłaconych pieniędzy i w następnym okresie procentują razem z nimi. Dla przykładu: odkładając 100 złotych na koncie oprocentowanym 12 proc. w skali roku z kapitalizacją miesięczną w pierwszym miesiącu można osiągnąć zysk 1 zł (1 proc. ze stuzłotowego wkładu), a w drugim już 1 zł i 1 gr, gdyż oprocentowanie naliczane będzie od wkładu powiększonego o zysk osiągnięty w pierwszym miesiącu, czyli od 101 złotych. Zjawisko procentu składanego sprawia, że długoterminowe inwestycje z czasem dają coraz większy zysk, który narasta na zasadzie „śnieżnej kuli”.

 

Staż członkowski w OFE to czas, jaki minął od przystąpienia do danego funduszu. Ma znaczenie w przypadku ewentualnej zmiany OFE. Wówczas, jeśli korzystamy z usług danej firmy krócej niż 12 miesięcy, opłata za zmianę wynosi 160 złotych, a jeśli okres ten trwa od 12 do 24 miesięcy, koszt zmniejsza się o połowę. Natomiast, gdy staż jest dłuższy niż dwa lata, zmiana jest darmowa.

 

Stopa zastąpienia to stosunek ostatniego wynagrodzenia otrzymanego w pracy do pierwszego wypłaconego świadczenia emerytalnego. Obecnie w Polsce wskaźnik ten utrzymuje się na poziomie około 68 proc. dla mężczyzn i 51 proc. dla kobiet. Jednak eksperci przestrzegają, że w wyniku zmian demograficznych i niewydolności systemu ubezpieczeń społecznych, za 40 lat dzisiejsi dwudziestolatkowie mogą się spodziewać stopy zastąpienia w wysokości ok. 30 proc. W takiej sytuacji, by zapewnić sobie na przyszłość samodzielność i zbliżony do wcześniejszego poziom życia, należy w miarę możliwości oszczędzać na własną rękę w ramach III filaru.

 

Stopa zwrotu z inwestycji pokazuje, jaki zysk wypracował ulokowany w niej kapitał w danym okresie. Wartość ta wyrażona jest zwykle procentowo. W przypadku OFE stopy zwrotu za ostatnie 36 miesięcy ustalane są dwa razy do roku.

 

Wiek emerytalny określa, ile należy mieć lat, aby móc przejść na emeryturę. Wiek emerytalny ustalany jest zwykle przez władze państwowe. W Polsce w przypadku mężczyzn wynosi obecnie 65 lat i 60 lat dla kobiet. W swoim expose w 2011 roku premier Donald Tusk zapowiedział wydłużenie wieku emerytalnego do 67 lat oraz jego wyrównanie dla kobiet i mężczyzn. Jeśli zostanie przyjęta stosowna ustawa w tej sprawie, proces ma przebiegać stopniowo – rozpocznie się w 2013, zakończy w 2020 roku w przypadku mężczyzn. Natomiast w 2040 roku planowane jest zakończenie procesu wydłużenia wieku emerytalnego kobiet.

 



back

Navigation Fusszeile:
Ostatnia aktualizacja: 4.12.2018
Copyright © 2019 Deutsche Bank AG, Frankfurt am Main
Ta strona wykorzystuje pliki cookie w celu poprawy doświadczenia użytkownika. Jeśli zamkniesz to okno i kontynuujesz przeglądanie, zakładamy Twoją zgodę. Aby uzyskać więcej informacji na temat plików cookie, których używamy i dowiedzieć się, w jaki sposób można wyłączyć pliki cookie, zobacz nasze Zawiadomienie o wykorzystywaniu plików Cookie.