28 września 2020

Wiek Nieporządku: nowa era gospodarki, polityki i stylu życia – komentarz Głównego Ekonomisty Deutsche Bank Polska

Era Nieporządku

Deutsche Bank Research opublikował 8 września br. badanie dotyczące wysokości zwrotu z posiadanych aktywów w długim horyzoncie czasowym (Long-Term Asset Return Study). W materiale zostało zidentyfikowanych pięć „supercykli” gospodarczych, które w ostatnich 160 latach determinowały globalne otoczenie ekonomiczne, polityczne i społeczne.

Niektóre „supercykle” rozpoczęły się i zakończyły gwałtownie, inne natomiast rozwijały się i dobiegły końca powoli. W ocenie Deutsche Bank jesteśmy obecnie w drugiej erze globalizacji, która cechuje się właśnie takim łagodnym początkiem i przez ostatnie pięć lat trwał jej łagodny zmierzch. Koniec drugiej ery globalizacji został przyśpieszony przez pandemię COVID-19 i jest prawdopodobne, że właśnie w 2020 r. będziemy świadkami początku nowej ery – Ery Nieporządku. 

Warto zwrócić uwagę, że nieporządek wcale nie musi być czymś złym i niekorzystnym. Cykle koniunkturalne mogą być traktowane jako odchylenia od stanu równowagi i ze względu na procesy gospodarcze, polityczne i społeczne odchylenia te mogą stać się zbyt duże. Ujawniające się przy takiej nierównowadze zaburzenia uruchamiają procesy, które sprowadzą gospodarkę z powrotem do bardziej pożądanego stanu. Jednakże wszystko wskazuje na to, że obserwowane obecnie zmiany strukturalne będą zachodzić jednocześnie, co doprowadzi do wysokiego poziomu nieuporządkowania, definiującego nową erę.

Podział „supercykli” w badaniu został oparty o zagregowany średni zwrot na obligacjach i akcjach w 15 rozwiniętych gospodarczo krajach w czasie liczonym od 1860 r. W ramach „supercykli” istnieją znaczące trendy rynkowe, do których należą:

  1. Pierwsza era globalizacji (1860-1914) – wysokie stopy zwrotu na akcjach i obligacjach. 
  2. Dwie wojny światowe oraz wielka depresja (1914-1945) – turbulentne i odmienne zachowanie stóp zwrotu na akcjach i obligacjach, duża liczba bankructw. 
  3. System Bretton Woods oraz powrót do systemu monetarnego opartego na złocie (1945-1971) – wysokie realne stopy zwrotu na akcjach, duże realne straty na obligacjach. 
  4. Wprowadzenie pieniądza fiducjarnego oraz okres wysokiej inflacji w latach 70-tych XX w. (1971-1980) – duże realne straty na akcjach i obligacjach.
  5. Druga era globalizacji (1980-2020) – duże realne stopy zwrotu na akcjach i obligacjach. 
  6. Era Nieporządku (od 2021)

Odchodząca obecnie w przeszłość druga era globalizacji charakteryzowała się największymi wzrostami cen aktywów spośród wszystkich „supercykli” od 1860 r. Z kolei nadchodząca Era Nieporządku zagrozi obecnym wycenom aktywów, zwłaszcza w ujęciu realnym. Będzie ona prawdopodobnie charakteryzować się ośmioma dominującymi trendami: 

  1. Pogarszającymi się relacjami pomiędzy USA a Chinami oraz odwrotem od globalizacji. 
  2. Dla Europy będzie to dekada decydująca, przy czym punkt startu w tym dziesięcioleciu został utrudniony przez szok gospodarczy wywołany przez COVID-19.
  3. Szybszym niż dotychczas wzrostem zadłużenia oraz skrajnie luźną polityka pieniężną, która stanie się podstawą polityki banków centralnych.
  4. Zasadniczym pytaniem: inflacja czy deflacja? Odpowiedź, który trend będzie dominował, będzie trudniejsza do udzielenia niż w ostatnich dekadach. 
  5. Początkowym pogłębianiem się nierówności dochodowych i majątkowych prowadzącym do silnych zmian w polityce podatkowej oraz przeorientowaniem celów polityki gospodarczej. 
  6. Pogłębianiem się luki majątkowej między generacjami zanim młodsze pokolenie zmieni zasady polityki ekonomicznej. 
  7. Intensyfikacją debaty klimatycznej.
  8. Nadchodzącą rewolucją technologiczną istotnie zmieniającą strumienie dochodów i rozkład zysków w gospodarce.  

Dominujące w Erze Nieporządku trendy będą miały następujące skutki: 

  1. Chiny będą dążyć do odzyskania pozycji globalnego centrum gospodarczego, którą zajmowały przez znaczną część swojej historii. Państwo Środka może stać się największą gospodarką na świecie najpóźniej przed końcem tej dekady. Konflikt z USA najprawdopodobniej przyjmie formę rywalizacji ekonomicznej i zglobalizowana gospodarka przypuszczalnie będzie się polaryzować wokół tych dwóch potęg gospodarczych. 
  2. COVID-19 zmniejszył szanse, aby lata 20-te XXI wieku były tak korzystne dla integracji europejskiej jak dekada rozpoczęta w 2010 r. Obok procesów spajających Unię Europejską, jak np. Europejski Fundusz Odbudowy, procesy odśrodkowe, takie jak Brexit oraz COVID-19, podkreśliły różnice między państwami narodowymi oraz poszczególnymi regionami w UE. Zwiększyły one również ryzyko wystąpienia procesów dezintegracyjnych w Europie.  
  3. W środowisku bardzo niskich stóp procentowych zadłużenie staje się problemem globalnym. Jest to spowodowane tym, że wzrasta gotowość do brania dalszych pożyczek lub kredytów i jednocześnie zwiększa się wrażliwość gospodarek na kryzysy finansowe.
  4. W środowisku bardzo luźnej polityki pieniężnej, to, czy pojawi się wyższa inflacja, czy też będą dominować procesy deflacyjne, będzie zależeć od prowadzonej polityki fiskalnej. Większe wydatki państwa będą napędzać wzrost cen, zaś wprowadzanie oszczędności zakonserwuje je. W nadchodzących latach kontrola poziomu inflacji będzie trudniejsza niż dotychczas.
  5. Wahania inflacji i wzrostu gospodarczego będą zwiększać nierówności dochodowe. Zmniejszenie znaczenia procesów globalizacyjnych i kontynuowanie finansowania programów pomocowych po COVID-19 może skłonić rządy do zwiększenia opodatkowania, zwłaszcza osób o wyższych dochodach oraz korporacji. 
  6. Luka międzypokoleniowa w krajach rozwiniętych pomiędzy osobami urodzonymi przed 1980 r. (bogatszymi), a tymi, którzy urodzili się po tym czasie (o mniejszych dochodach i aktywach), będzie się pogłębiać. Do końca tej dekady obie grupy pokoleniowe w krajach rozwiniętych będą mniej więcej równoliczne i od tego momentu mogą następować zmiany w polityce podatkowej, które doprowadzą do większej redystrybucji dochodów.  
  7. Zwiększy się nacisk na „zielone” rozwiązania w okresie odbudowy gospodarczej po COVID-19 oraz intensyfikacji ulegnie dyskusja publiczna na temat zmian klimatu, przy czym kwestie ekologiczne będą coraz istotniejsze dla kolejnych generacji wyborców. 
  8. Albo bardzo wysokie wyceny spółek technologicznych okażą się adekwatne do ich możliwości dostarczania wartości dla klientów i wtedy będziemy świadkami rewolucji technologicznej związanej z przetwarzaniem informacji, obejmującej wszystkie dziedziny życia, albo też wprowadzenie  nowych technologii będzie następować stopniowo i wtedy rekordowe wyceny spółek technologicznych okażą się bańką podobną do dot.com w 2000 r.  

W ocenie Deutsche Bank w nadchodzącej Erze Nieporządku prosta ekstrapolacja obecnych trendów może być kosztownym błędem. 

Arkadiusz Krześniak,
Główny Ekonomista,
Deutsche Bank Polska S.A. 




back

Navigation Fusszeile:
Ostatnia aktualizacja: 28.9.2020
Copyright © 2020 Deutsche Bank AG, Frankfurt am Main
Ta strona wykorzystuje pliki cookie w celu poprawy doświadczenia użytkownika. Jeśli zamkniesz to okno i kontynuujesz przeglądanie, zakładamy Twoją zgodę. Aby uzyskać więcej informacji na temat plików cookie, których używamy i dowiedzieć się, w jaki sposób można wyłączyć pliki cookie, zobacz nasze Zawiadomienie o wykorzystywaniu plików Cookie.